زنان در نمایشگری ایران 1

رقیه چهره آزاد  

رقیه چهره آزاد (رقیه فخرالملوک توکلی)(1373-1286) متولد تهران از سال 1305 در جامعه ی باربد زیر نظر اسماعیل مهرتاش کار حرفه ای نمایش را آغاز کرد . البته گفته می شود که از کودکی علاقه ی فراوان به این کار داشت و در منازل به اجرای نمایش می‌پرداخت . چهره آزاد پس از جامعه ی باربد در سال 1308 به تماشاخانه ی زرتشتیان (ارباب افلاطون شاهرخ ) پیوست. بعداً در نمایش های عبدالحسین نوشین فعالیت کرد و سپس در تئاتر فردوسی مشغول به کار شد.در دوره‌های بعدتر این بانو در تلویزیون و سینما نیز نقش های به یاد ماندنی ای را ایفا کرد ، به طوری که به مادر سینمای ایران معروف شد و در هشتمین جشنواره ی فیلم فجر برنده ی لوح زرین بهترین بازیگر زن نقش اول شد . چهره آزاد پس ازعمری تلاش در تماشاگان ، تلویزیون و سینمای ایران در سال 1373 چشم از جهان فروبست . نمایشهای او عبارتند از : لیلی و مجنون ، خسرو و شیرین ، عدالت ، تأثیر زن در اجتماع ، خانه ی برناردآلبا ، عاشق بازنشسته ، خان تاتار ، عشاق و بقیه ی غریبه ها ،‌سایه ، قائم مقام ، مرگ موش یا نوش جان آقا ، دشمن مردم ، سلطان مار، روسری قرمز، عروسی ، ازدواج به سبک ایتالیایی ،فرفره ها ، پرنده ی آبی ، پنج دقیقه به پنج دقیقه یک قاشق سوپخوری،پهلوان اکبر می‌میردو... 

مادام پری آقا بایف (از اولین زنان فعال در نمایش در ایران( 

پری آقابایف (آقا بابیان) در سال 1279 در تهران متولد شد . او همسر رافائل آقا بابیان بود و بنا به تغییراتی که در زبان روس به نامهای غیر روس وارد می شود به نام آقا بایف شناخته می شد . آقابایف تحصیلکرده ی کنسرواتوار سلطنتی مسکو ، برلین ، رم و فرانسه در زمینه های موسیقی ، آواز و باله بود و به طور همزمان در شاخه های دیگر هنرهای نمایشی فعالیت می کرد . او پس از برگشت از خارج به گروه «شهرزاد» پیوست و از سال 1300 با این گروه مشغول به همکاری شد . او را اولین بازیگر زن در تهران می دانند که با «پریچهر و پریزاد» (رضا کمال-شهرزاد) به روی صحنه ی گراند هتل آمد

در سال 1301 در «کلوپ موزیکال» با همکاری علینقی وزیری در نمایشهای موسیقایی بازی کرد.همکاری آقابایف و شهرزاد که از« کمدی موزیکال »آغاز شده بود در این کلوپ با نمایش هایی چون : گلرخ ، خانم خوابند، رؤیای مجنون و پریچهر و پریزاد و غیره ادامه یافت . او در سال 1311 همراه با شهرزاد گروه «ایران جوان» را – که در سال 1301 توسط مسیو تریان تأسیس شده بود - مجدداً راه اندازی کرد که پس از اضافه شدن جمعی دیگر مانند لرتا ، نوشین و مریم نوری به «کانون صنعتی» تغییر نام داد و بانی اجرای نمایش هایی چون «عزیز و عزیزه » (شهرزاد)،«مردم»(نوشین) و «توراندخت»(رحیم نامور) شد . آقا بایف در سال 1312 با اهرام پاپازیان در نمایش هایی چون «اتللو» ، «هملت» و «دون ژوان» همکاری داشت . در سال 1313 – همزمان با جشن هزاره ی فردوسی - «کلوپ فردوسی» تشکیل شد و نمایشهایی از شاهنامه با بازی آقابایف به صحنه آمد که باعث شددست‌اندرکاران آن به اخذ مدال فردوسی نایل شوند. آقا بایف به تنهایی باشگاه تماشاگانی (باشگاه- تئاتر یا کلوپ)مادام پری را ایجاد کرد و در آن به اجرای نمایشهای موسیقایی (واریته)پرداخت.   

مشارکت زنان در نمایشگری در ایران
نگارش : محمد علی طاهری 

پایان نامه برای دریافت درجه ی کارشناسی ارشد
در رشته ی ادبیات نمایشی
شهریورماه 1383